بازگشت کان کالیواس: پچ‌های -ck و زمان‌بند MuQSS برای لینوکس ۷.۲

کان کالیواس (Con Kolivas)، هکر افسانه‌ای هستهٔ لینوکس و خالق زمان‌بند MuQSS، پس از سال‌ها کناره‌گیری در ۱۷ اوت ۲۰۲۶ به صحنه بازگشت و مجموعهٔ پچ -ck جدیدی را برای Linux 7.2 به همراه کد به‌روزشدهٔ زمان‌بند MuQSS منتشر کرد.

#چه اتفاقی افتاد؟

کالیواس — که نامش با پچ‌های -ck و زمان‌بندهای BFS و MuQSS گره خورده است — سال‌ها پیش توسعهٔ فعال این مجموعه را کنار گذاشته بود. حالا یک سری پچ تازه علیه Linux 7.2 منتشر کرده که MuQSS را با هستهٔ امروزی سازگار می‌کند. هدف اعلام‌شده، همان هدف همیشگی اوست: کاهش تأخیر تعاملی (interactive latency) روی دسکتاپ و لینوکس موبایل؛ جایی که زمان‌بند اصلی کرنل به‌نفع توان عملیاتی سرورها بهینه شده است.

#جزئیات فنی

MuQSS (Multiple Queue Skiplist Scheduler) برخلاف زمان‌بند پیش‌فرض کرنل (EEVDF فعلی و CFS پیش از آن)، به‌جای یک صف اجرای سراسری پیچیده، از ساختار صف‌های چندگانه مبتنی بر skiplist استفاده می‌کند تا تصمیم‌های زمان‌بندی را با هزینهٔ ثابت و قابل‌پیش‌بینی بگیرد. فلسفهٔ طراحی آن حداقل‌سازی jitter در بارهای کاری تعاملی است: وقتی شما موس را حرکت می‌دهید یا در ترمینال تایپ می‌کنید، سیستم باید «فوری» پاسخ دهد، حتی اگر میانگین توان عملیاتی کمی قربانی شود.

به‌روزرسانی این پچ‌ها برای Linux 7.2 ساده نیست؛ زمان‌بند اصلی کرنل در این سال‌ها تغییرات عمیقی داشته — از جمله جایگزینی CFS با EEVDF و معرفی زیرساخت sched_ext که اجازه می‌دهد زمان‌بندها به‌صورت برنامه‌های eBPF بارگذاری شوند. پورت مجدد MuQSS یعنی کالیواس باید با تمام این تغییرات ساختاری دست‌وپنجه نرم کرده باشد.

MuQSS بر کاهش تأخیر تعاملی دسکتاپ تمرکز دارد — Wikimedia

#چرا مهم است؟

بازگشت کالیواس از چند جنبه حائز اهمیت است. نخست، او یکی از معدود توسعه‌دهندگانی است که دهه‌ها روی مسئلهٔ «احساس روان بودن دسکتاپ لینوکس» کار کرده و بینش او دربارهٔ تأخیر تعاملی کم‌نظیر است. دوم، زمان‌بندی بازگشت او جالب است: درست وقتی که sched_ext در کرنل اصلی بالغ شده و جامعهٔ بازی لینوکس — به‌ویژه پیرامون SteamOS و Proton — به دنبال زمان‌بندهای سفارشی برای gaming است، تجربهٔ MuQSS می‌تواند سوخت تازه‌ای برای این بحث فراهم کند.

نگهدارنده‌های توزیع‌ها و کاربران حوزهٔ gaming اکنون زیر نظر دارند که آیا داده‌های عملکردی MuQSS به کار mainline — به‌ویژه در اکوسیستم sched_ext — تزریق می‌شود یا نه. تاریخچه نشان داده ایده‌های کالیواس حتی اگر مستقیم به کرنل راه نیابند، معمولاً جایی در طراحی زمان‌بندهای آینده ظاهر می‌شوند.

#اعداد و ارقام

• ۱۷ اوت ۲۰۲۶: انتشار سری پچ جدید -ck برای Linux 7.2
• چند سال وقفه: فاصلهٔ بازنشستگی تا بازگشت کالیواس
• یک هدف ثابت: کاهش تأخیر تعاملی دسکتاپ و موبایل

#میراث کالیواس

کان کالیواس، متخصص بیهوشی استرالیایی، از اوایل دههٔ ۲۰۰۰ با پچ‌های -ck خود به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های حاشیهٔ کرنل تبدیل شد. زمان‌بند BFS او در سال ۲۰۰۹ چالشی مستقیم برای CFSِ کرنل اصلی بود و اگرچه هیچ‌وقت به mainline راه نیافت، در توزیع‌هایی چون زامارین اندروید و برخی بیلدهای دسکتاپ استفاده گسترده یافت. کناره‌گیری جنجالی او از توسعهٔ کرنل — که با ناملایماتی با فرایند ادغام mainline همراه بود — سال‌ها موضوع بحث جامعه بود.

حالا پرسش کلیدی این است که آیا این بازگشت، پلی به سوی sched_ext خواهد بود یا خیر. اگر ایده‌های MuQSS در قالب زمان‌بند eBPF بازنویسی شوند، می‌توانند بدون نیاز به پچ out-of-tree روی کرنل اصلی اجرا شوند — و این دقیقاً همان چشم‌اندازی است که جامعهٔ gaming لینوکس و نگهدارنده‌هایی چون تیم‌های پشت SteamOS به آن چشم دوخته‌اند.

#جمع‌بندی

بازگشت کالیواس بیش از یک خبر احساسی دربارهٔ یک هکر قدیمی است؛ یادآوری است که مسئلهٔ تأخیر تعاملی در لینوکس هنوز حل‌شده نیست و زمان‌بند اصلی کرنل، با تمام پیشرفت‌هایش، همچنان برای بارهای سروری بهینه می‌شود. MuQSS برای Linux 7.2 شاید هرگز وارد mainline نشود، اما تاریخ نشان داده ایده‌های این پچ‌ها جایی در اکوسیستم — این بار احتمالاً در sched_ext — خود را نشان خواهند داد. برای کاربران دسکتاپ و gaming، ارزش آزمایش را دارد.

#منابع

• Phoronix — Linux 7.2 -ck MuQSS
• Phoronix — آرشیو هستهٔ لینوکس